Terk Edilme Korkusu Nedir Belirtileri Nelerdir?

Terk edilme korkusu, kişinin sevdikleri tarafından terk edilme düşüncesine karşı geliştirmiş olduğu yoğun korku ve kaygı hissidir. Çoğunlukla abartılı endişelerle ifade edilen bu korku, bireyin yaşantısına olumsuz etkilerde bulunabilir. Duygusal zorluklar, bağlanma problemleri ve güvensizlik; terk edilme korkusunun neden olduğu durumlar arasında yer alır.

Kişinin ruh sağlığındaki bozulmalar, terk edilme tecrübesine dayalı travmanın geliştirilmesi, Borderline kişilik bozukluğu; terk edilme korkusuna neden olan durumlardır. Aşırı stres, kaygı ve korku; normal yaşantıyı etkilediği için korkunun giderilmesi önemlidir. Davranışçı terapi, bağlanma temelli terapi ve psikodinamik terapi gibi terapi türleri tercih edilerek korkunun giderilmesi sağlanabilir.

Terk Edilme Korkusu Neden Olur?

Terk edilme korkusu, çeşitli nedenlerden ortaya çıkar. Bu nedenlerin doğru bir şekilde tespit edilmesi, korkunun giderilmesinde önemli bir yere sahiptir. Kaygılı bağlanma, depresyon, özgüven eksikliği ve travmatik ilişki deneyimleri gibi birçok etken; terk edilme korkusunun gelişimine sebebiyet verebilir. Genel olarak terk edilme korkusunun altında yatan durumlar şu şekildedir:

• Kaygılı Bağlanma: Terk edilme korkusunun önemli nedenlerinden biri kaygılı bağlanma durumudur. Kaygılı bağlanma, yakın ilişkilerde reddedilme ve sevilmeme sonrasında ortaya çıkar. Eğer kişi kaygılı bağlanma halinde ise partnerinin sevgisini ve onayını arayabilir. Ayrıca özellikle ikili ilişkilerde en küçük değişiklikler bile kişiyi rahatsız eder. Bu tür bir bağlanma sorunu yaşayan kişinin yoğun terk edilme duygusuyla karşı karşıya kaldığını belirtmek mümkündür.
• Anksiyete ve Depresyon: Depresyon ve anksiyete hali, terk edilme korkusu nedenlerinden bir diğeridir. Kaygı bozukluğu olan anksiyete ve depresyon, kişinin kendisini sürekli olarak tehdit altında hissetmesine sebebiyet verebilir. Dolayısıyla her iki durum da terk edilme korkusunu tetikleyebilir. Anksiyeteye sahip olan bireyler, gelecekteki olası tehditlere karşı kendisini endişeli hisseder. Terk edilme korkusu yaşar ve bu korkunun gerçek olduğunu zanneder. Depresyonda ise kişinin kendisini değersiz hissetmesi ön plana çıkar. Kendisini ilgiyi hak etmeyen bir kişi olarak gören bireyde terk edilme korkusunun gelişmeye başladığını vurgulamak gerekir. Bu durum, ilişkide kendisini geri çekmesine sebebiyet verir.
• Özgüven Eksikliği: Bireyin kendi yetenekleri ve ilişkideki konumuna karşı olumsuz görüş geliştirmesi durumu olan özgüven eksikliği, terk edilme korkusunun oluşumuna zemin hazırlayabilir. Özellikle kişi, sevilmek için fazladan çaba harcanması gerektiğini düşünür. Özellikle ikili ilişkilerde partnerinin ilgisini çekmeye çalışır. Kendi ihtiyaçlarını görmezden gelir ve aşırı fedakarlıkta bulunur.
• Travmatik İlişki Deneyimleri: Terk edilme duygusunun son derece güçlü nedenlerinden biri olan travmatik ilişki deneyimleri, bireyin duygusal güvenliğini zedelediğinden ilişki sürecinde kişi, yoğun kaygı hissedebilir. Kişinin daha önceki bir romantik ilişkide psikolojik ya da fiziksel acı yaşaması, güveninin zedelenmesine sebebiyet verir. Bu nedenle travmatik bir ilişki sonrasında birey, bir gün herkesin gideceğine dair bir inanç geliştirir.

Bu tür hususların her biri, terk edilme korkusunun gelişmesine neden olabilir. Özellikle tedavi sürecinde altta yatan nedenlerin belirlenmesi, korkunun giderilmesi adına önemli olabilir. Bu nedenle terk edilme korkusu nedenleri doğru bir şekilde tespit edilerek tedavi aşamasına geçilebilir.

Terk Edilme Korkusu Belirtileri Nelerdir?

Çeşitli semptomlar terk edilme korkusu ile karakterize edilir. Kişinin sağlıklı ilişkiler geliştirememesine ya da kurulmuş ilişkiyi uzun süre devam ettirememesine neden olan terk edilme korkusu belirtileri ana hatlarıyla şu şekilde sıralanabilir:

• Güven problemleri yaşama
• İnsanlardan uzaklaşma ve bir süre sonra içe kapanık bir hal alma
• Kişinin kendisini suçlamasına yatkınlık göstermesi
• Eleştirilere karşı fazla duyarlılık gösterme
• Öfke sorunları yaşama
• Fiziksel ya da duygusal yakınlık kurmaktan çekinme
• Kişinin kendisini suçlamaya yatkın olması
• Öfke problemleri
• Arkadaşlık ilişkileri başta olmak üzere çeşitli ilişki türlerinde tüm eylemleri kontrol etmeye çalışma
• Yeni tanışılan kişilere karşı kıskançlık duygusunun gelişmesi

Bu tür semptomlar, terk edilme korkusunun anlaşılabilmesi adına önemlidir. Özellikle çocukluk döneminde belirtilerin çok daha şiddetli bir hal alması olasıdır. Belirtilerin takip edilmesi, doğru zamanda tedavi uygulanmasına destek olabildiğinden semptomlar hakkında bilgi edinmek gerekir.

Terk Edilme Korkusu ve Borderline Kişilik Bozukluğu Arasındaki İlişki

Terk edilme korkusu Borderline K.B. arasında güçlü bir ilişki mevcuttur. Bu nedenle özellikle terk edilme korkusunda tanı koyarken aradaki ilişkinin dikkate alınması son derece önemlidir. Borderline Kişilik Bozukluğu, ruh halinin hızlı bir şekilde değişmesi ve davranış ile ilişkilerde kararsızlıkla karakterize edilen bir tür zihinsel bozukluktur.

Borderline kişilik bozukluğu semptomları arasında, kişinin yoğun bir şekilde terk edilme korkusunu yaşaması önemli bir yer edinir. Kişi, bu korkuyu önlemek adına çaba gösterir. Bu noktada terk edilme korkusuyla Borderline K.B. arasında ilişki olduğunu ifade etmek mümkündür.

Ayrıca terk edilme korkusu ve Borderline K.B. arasındaki ilişki, şu şekilde detaylandırılabilir:

• Borderline K.B.na sahip olan bireyler, kaygılı-bağlılık stiline sahiptir. Yakınlık istese de kişi, bir süre sonra terk edilmekten oldukça fazla korkar.
• Terk edilme tehdidiyle karşı karşıya kalan bireylerin bazılarında kendine zarar verme ya da öfke patlamaları ortaya çıkabilir.
• Borderline K.B.na sahip bireylerin ilişkilerinde dalgalanmalar gözlemlenir. Birey, kişiyi bir anda yüceltip daha sonra değersizleştirebilir.
• Aşırı terk edilme korkusunun bazı hallerde kişinin kendini bedeninden kopuk hissetmesine neden olması mümkündür.

Borderline K.B. semptomları arasında yer alan terk edilme korkusunun Borderline K.B. görülen bireylerde yoğun bir şekilde görüldüğünü vurgulamak önemlidir. Çünkü özellikle terapi aşamasında bu korkuyu gidermek adına çeşitli yöntemler denenebilir.

Terk Edilme Korkusu Nasıl Yenilir?

Terk edilme korkusu durumunu yenmek için ilk olarak kişinin bu korkunun farkında olması gerekir. Ayrıca psikolojik terapi yöntemlerinin bu noktada önemli bir işleve sahip olduğunu belirtmek gerekir. Uzman desteğinin alınması, korkunun çok daha kolay bir şekilde yenilmesini destekleyebilir. Fakat uzman desteği haricinde de kişinin atabileceği çeşitli adımlar mevcuttur. Bu adımlar ana hatlarıyla şu şekilde sıralanabilir:

• İlgi alanlarına uygun hobiler edinilebilir. Hobi edinmek, kişinin dikkatini farklı bir yöne çevirmesini sağlayabilir. Ayrıca hobi sayesinde kişi, zamanını etkili bir şekilde yönetme ve kendisine daha fazla değer verme konusunda başarılı adım atabilir. Bu nedenle hayatta yapmaktan keyif alınan faaliyetler belirlenerek bu faaliyetlere yönelim gösterilebilir. 
• Meditasyon başta olmak üzere farkındalık uyandırıcı faaliyetler, kişinin korkusunu fark etmesini sağlayabilir. Ayrıca bu tür faaliyetler zihin dağıtıcı eylemler arasında yer aldığından korku ve kaygının yoğun bir şekilde hissedilmesini önleyebilir.
• Kişinin öz sevgisi ve öz şefkatini geliştirmesi önemli bir adımdır. Çünkü genellikle terk edilme korkusuna sahip olan bireylerin bu durumdan utanç duyduğu gözlemlenir. Özellikle kendisiyle yüzleşmeyi başaran kişinin utanç duygusundan arınması da olasıdır.
• Kişinin kendisini keşfetmesi, terk edilme korkusunun kökenine inilmesini sağlar. Özellikle bu korkuyu tetikleyen durumların incelenmesi, terk edilme fobisinin yenilmesine destek olur. Bu noktada genellikle terapi yöntemlerinin uygulandığını söylemek olanaklıdır. Dolayısıyla kişinin uzman desteği alması, terk edilme korkusunun altında yatan etmenleri anlamasını sağlar.
• Sağlıklı bağlanma ve ilişki modelleri geliştirmek, terk edilme korkusuyla başa çıkmanın yöntemlerinden bir diğeridir. İlişkilerde karşılıklı güvenin esas kılınması gerekir. Ayrıca saygının temele alınması, terk edilme fobisinin ortadan kaldırılması adına önemli bir adımdır. Öte yandan ikili ilişkilerde hem kendi hem de karşıdaki kişinin sınırlarını anlamak önemlidir.

Bunların yanı sıra kişinin kendi başına zaman geçirmeyi bir korku unsuru olarak görmemesi de gerekebilir. Yalnız kalmaktan yoğun bir şekilde korkan kişinin zaman içinde yalnız kalmamak adına sorunlu bağlanma geliştirmesi olasıdır. Bu nedenle özellikle yalnız kalmanın gelişim fırsatı olarak değerlendirilmesi gerekebilir. Yalnız kalmayı gelişiminin bir parçası olarak görmeye başlayan kişi, her zaman bir başkasına ihtiyaç duymamaya başlar.

Terk Edilme Korkusu Tedavisi

Terk edilme korkusu tedavisi farklı aşamalardan meydana gelebilir. Bu aşamaların tamamı, korkunun tetikleyicilerini anlayarak sağlıklı bağlanma biçimleri geliştirme ve korkuyu ortadan kaldırmayı hedefler. Genellikle psikoterapi esaslı bir tedavi şekli benimsenir. İlaç tedavisi ise terk edilme korkusuna eşlik eden depresyon gibi durumların görülmesi halinde tercih edilir. Bu nedenle terk edilme korkusunun altında yatan etkenlerin tespiti bir hayli önemlidir.

Terk edilme korkusu kapsamında tercih edilen çeşitli psikoterapi yöntemleri bulunur. Bu psikoterapi yöntemleri genel hatlarıyla şu şekilde sıralanabilir:

• Diyalektik Davranışçı Terapi (DBT): Bu yöntem, daha çok Borderline Kişilik Bozukluğu’yla ilişkilendirilen terk edilme korkusunun giderilmesi amacıyla tercih edilir. Stresle başa çıkma, duygusal düzenleme gibi konularda kişinin beceri kazanması desteklenir. Diyalektik Davranışçı Terapi kapsamında farkındalık egzersizleri ve kendi kendini sakinleştirme gibi egzersizler kullanılır.
• Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT): Terk edilme fobisini tetikleyen inanç ve düşüncelerin tespit edilmesini amaçlar. Bu inanç ve düşünceler yeniden yapılandırılır. Korkuyu tetikleyen durumlarla yüzleşme ve sosyal beceri eğitimi gibi teknikler kullanılır. Kişinin kafasındaki, “Herkes beni terk edecek!” algısı giderilmeye çalışılır. Bu algının yerini çok daha olumlu duyguların alması sağlanır.
• Mentalizasyon Temelli Terapi (MBT): Kişinin kendi ve başkalarının duygu ile düşüncelerini daha iyi anlamasına destek olan Mentalizasyon Temelli Terapi, terk edilme korkusunun görüldüğü kişilere yanlış yorumlamaların azalmasına katkıda bulunur.
• Şema Terapisi: Terk edilme korkusunun giderilmesi amacıyla kullanılan psikoterapi yöntemlerinden biri olan şema terapisinde, çocuklukta gelişen ve kişinin terk edilme fobisi geliştirmesine neden olan inanç ve şemaların üzerinde çalışılır. Kökleri son derece derin olan bu inançlar değiştirilerek sağlıklı benlik geliştirilmesi hedeflenir.

Terk edilme korkusunun şiddetine ve korkunun altında yatan nedenlere göre tercih edilecek psikoterapi yöntemleri değişebilir. Bu nedenle en uygun yöntemin belirlenmesi oldukça önemlidir.

Terk Edilme Şeması Nedir?

Terk edilme korkusu durumunda ortaya çıkan terk edilme şeması, bireyin geçmişteki kayıp ve terk edilme deneyimlerinden sonra geliştirdiği içsel bir model olarak tanımlanabilir. Bu zihinsel ve duygusal modelde kişi duygusal ya da fiziksel terk edilme korkusunu yoğun bir şekilde yaşar. Terk edilme şemasında çeşitli özellikler ön plana çıktığını belirtmek mümkündür. Bu özellikler ise şu şekildedir:

• Yakın ilişkilerde ortaya çıkan güvensizlik ve kaygı durumu
• Yoğun bir şekilde kendisini hissettiren terk edilme ve yalnız kalma korkusu
• İlişkilere oldukça fazla bağlanma ya da ilişkilerden aşırı kaçınma
• Dalgalı ilişkiler
• Kişinin kendisini değersiz hissetmesi

Terk edilme şemasının kökenine bakıldığında çoğunlukla erken çocukluk deneyimleriyle şekillendiğini belirtmek mümkündür. Çocuk ebeveynlerini kaybetmiş ya da onların kendisini reddetmesiyle karşı karşıya kalmış olabilir. Eğer çocuğun sevdiği kişiler güvenilir değilse veya bağlanma geçici ise bu durumda çocukta terk edilme fobisi gelişebilir. Erken dönemde yaşanan bu tür deneyimler çocuğun zihnine “şema” olarak kodlandığından bu şema, ilerleyen dönemlerde çeşitli psikolojik sorunlara neden olabilir.

Terk edilme şemasının bireyin sosyal ve özel hayatında birçok farklı şekilde kendisini belli ettiği bilinir. Birey, sevgi ve nefret arasında gidip gelebilir. Bu durum ani öfke patlamaları ya da öfke kontrol bozukluğu gibi sorunlara sebebiyet verir. Ayrıca bireyin kendisini değersiz hissetmesi olasıdır. Özellikle değersizlik hissi korku ile bir araya geldiğinde yoğun üzüntü ortaya çıkar.

İlişkilerde güvensizlik de terk edilme şemasının hayattaki yansımaları arasında yer alır. Parterin küçük bir ihmali bile bireyin terk edilme korkusunu tetikleyebilir. Bu durum özellikle ikili ilişkilerde çeşitli sorunların ortaya çıkmasına neden olur. Terk edilme korkusunun tetiklenmesi, panik atağa sebebiyet verebildiğinden terk edilme şemasının hayattaki yansımaları bireyi son derece zorlayıcıdır.

Terk Edilme Şemasından Kurtulmak Mümkün mü?

Terk edilme şemasından kurtulmak doğru yöntemlerin tercih edilmesi ile mümkün hale gelebilir. Jeffrey Young tarafından geliştirilen şema terapisi, terk edilme fobisinin giderilmesi için tercih edilir. Kişilik yapıları ve kalıcı davranış kalıpları merkeze alınmakta olup terk edilme şemasının fark edilmesi, kaygının anlaşılması ve şemanın bireyin yaşantısını nasıl etkilediğinin gözlemlenmesi temel amaçlar arasında yer alır.

Terapi kapsamında sağlıklı başa çıkma stratejileri geliştirilir. Bunun yanı sıra yeni bağlanma kalıpları oluşturulur. Şema terapisi ile gerçekleştirilen adımların her biri, terk edilme fobisinin bireyin yaşantısından uzaklaştırılmasını hedefler.

Uzman Klinik Psikolog Onur Cansız, terk edilme fobisinin giderilebilmesi adına uzman psikolog desteği sunmakta olup uzman destek talebinde bulunabilirsiniz.