Histrionik kelime kökeni olarak “sahnede rol yapan” anlamına gelmektedir. Psikoloji alanında ise bireyin aşırı duygusal, dikkat çeken ve tiyatral davranışlar sergilemesiyle öne çıkan bir kişilik bozukluğu olarak kendini gösterir.
Histrionik Kişilik Bozukluğu (Histerik Kişilik Bozukluğu) Nedir?
Histrionik kişilik bozukluğu, bireyin yoğun ilgi arayışı, dramatik duygusal tepkiler, cinsel olarak kışkırtıcı olma ve başkalarının dikkatini çekme isteği ile öne çıkan bir kişilik yapısıdır. Histrionik kişilik bozukluğunun toplumda görülme sıklığı %1,8- 2 arasındadır. Bu bozukluk cinsiyet dağılımında ise kadınlarda erkeklerden daha fazla görülme oranı rapor edilmiştir.
Histrionik kişilik bozukluğuna sahip bireyler dikkat çekebilme adına fiziksel özelliklerini abartılı bir biçimde dış etmene sunarlar. Çok renkli, alımlı, fazlasıyla süslü olmak için çabalarlar. Bu bireylerde abartılı davranma ve dikkat çekme yoluyla onay alma ihtiyacı görülmektedir ihtiyaç duyulan bu onay alma ihtiyacı öz saygılarına bağlıdır. Bu bireyler başkaları tarafından ilgi alma ve sevilmeye duydukları ihtiyaca ulaşma amacıyla kişisel sınırları ihlal edebilmektedir.
Histrionik Kişilik Bozukluğu Neden Olur?
Birey erken yaşlarda karşılaştığı sorunları rol yapma ile çözümlemesi histrionik kişilik bozukluğunda sıkça görülen bir hayat öyküsüdür ayrıca bu bozukluğa sahip olan bireylerin rol yaparken fantezi düşlerine sahip olması dikkat çekmektedir. Uzak duran, araya mesafe koyan, hoşgörülü davranmayan baba, kışkırtıcı, ayartıcı olan anne figürü ve aile örüntüsü histrionik kişilik bozukluğuna sahip olan bireylerde sıkça görülmektedir. Farklı beyin alanlarının etkinliğinin değişimleri de histrionik kişilik bozukluğunun ortaya çıkışında rol oynadığı düşünülmektedir.
Histerik Kişilik Bozukluğu Belirtileri Nelerdir?
Histrionik kişilik bozukluğuna sahip olan bireyler yüksek ilgi alma ihtiyacına gereksinim duyarlar. Dış etmenden alınan ilgi bu bozukluğa sahip bireyler için onaylanma ile ilişkilidir. İhtiyaç duyulan bu ilgi ve onay gereksinimine yönelik abartılı ve tiyatral davranışlar sergilerler.
Histrionik kişilik bozukluğu belirtileri şunlardır:
- Dikkat Çekme İhtiyacı
- Aşırı Duygusallık ve Dramatik Davranışlar
- Yüzeysel ve Değişken Duygular
- Görünüme Aşırı Önem Verme
- Baştan Çıkarıcı veya Uygunsuz Davranışlar
- İlişkileri Abartma ve Yakınlık Kurma Eğilimi
Bu özellikler, bireyin sosyal ilişkilerinde ve günlük yaşamında sorunlara neden olmaktadır. Erken tanı ve uygun terapi yöntemleriyle, bu kişinin daha sağlıklı ilişkileri dinamikleri geliştirmesi ve duygusal dengesinin sağlanması mümkün olabilir.
Histerik Kişilik Özellikleri Nasıl Anlaşılır?
Histrionik kişilik bozukluğu, kişilerin sosyal ve duygusal yaşamlarını derinden etkileyen kişilik bozukluğudur. Bu bozukluğa sahip kişilerin belirli özellikleri tanımak, bu bireylerle daha sağlıklı ilişkiler sürdürmek adına yardımcı olabilir.
Histrionik kişilik bozukluğuna sahip kişiler genellikle şu özellikleri gösterir:
- Sürekli ilgi odağı olma isteme
- Duyuları abartılı ve yüzeysel şekilde ifade etme
- Fiziksel özellikleriyle dikkat çekmeye çalışma
- İlgi çekebilmek için tiyatral ve gösterişli tavırlar sergileme
- Eleştirilere karşı aşırı hassasiyet gösterme
Bu özelliklerin anlaşılması histrionik kişilik bozukluğuna sahip olan bireyleri tanımada kişilere ipucu sunabilmektedir. Çevrenizde bu özelliklere sahip olduğunu düşündüğünüz kişileri bir uzmana yönlendirmek yapılabilecek en doğru hamledir.
Histeri Krizi Nedir? Histerik Atak nedir?
Histeri krizi kişinin yoğun stres ve kontrol edilemeyen içsel çatışmaların etkisiyle kendini gösteren kişinin kontrol edemediği aşırı duygusal ve fiziksel tepkiler gösterdiği durumdur. Histeri krizi kişinin duygusal ajitasyon (ağlama, haykırma) ve fiziksel ajitasyon (etrafta koşturma, oturamama, volta atma) gibi semptomların birlikte görülebildiği bir panik halidir. Bireylerin abartılı ve teatral tepkiler verdiği bu kriz hali histrionik kişilik bozukluğu ile bağdaştırılmaktadır.
Histrionik Kişilik Bozukluğu Nasıl Teşhis Edilir?
Histrionik kişilik bozukluğu bir ruh sağlığı uzmanı tarafından (psikiyatrist, klinik psikolog) klinik bir değerlendirme ile tespit edilebilmektedir. Uzman bireyin hayat öyküsünü tanı ve değerlendirme ölçütleriyle analiz eder. Tanının desteklenmesi amacıyla psikometrik testler de kullanılabilmektedir. Tanıyı sadece psikiyatristler koyabilir. Klinik psikologlar ise var olan tanıya uygun terapi yöntemini uygulayarak bireyin hayat işlevselliğini kazanmasına, kişilerarası ilişkilerinin düzenlenmesine, içgörü kazanılmasına yardımcı olmaktadır.
Histrionik Kişilik Bozukluğuna Sahip Bireylere Nasıl Davranılır?
Histrionik kişilik bozukluğuna sahip olan kişiyle iletişim kurmak ve iletişimi sürdürmek zorlayıcı olabilmektedir. Bu bozukluğa sahip olan bireylerin ihtiyaçlarını anlamak ve iletişimi şekillendirmek için bazı önerilere ihtiyaç duyulabilir.
- Kişinin duygusal ifadelerini anlamaya çalışın ancak abartılı ifadelerinin ve ilgi alma ihtiyacına yönelik davranışlarına ödüllendirici tepki vermeyin.
- Kabul edilebilir davranışlara yönelik sınırlarınızı bu bozukluğa sahip olan birey için net bir şekilde belirleyin, sınırları esnetmemeye özen gösterin.
- Bu bozukluğa sahip bireylere yönelik duygusal tepkilerinizi ani ve yüksek bir biçimde vermeden sakin, ölçülü bir şekilde vermeye özen gösterin.
- Yukarıda da bahsedilen özellikler hayatınızdaki bir bireyde var ise o kişiyi profesyonel destek almaya yönlendirin. Kendi ruh sağlığınızı korumayı ihmal etmeyin!
Bu öneriler Histrionik kişilik bozukluğuna sahip olan bireyle olan iletişiminiz ve ilişkinizi daha sağlıklı hale getirebilir fakat hem kendi ruh sağlığınız hem de bu bozukluğa sahip olan bireyin ruh sağlığı için profesyonel destek almak önem arz etmektedir.
Histrionik Kişilik Bozukluğuna Sahip Bireylerin Düşünce Sistemleri Nasıldır?
Histrionik kişilik bozukluğuna sahip bireylerin düşünce sistemleri çoğunlukla ilgi, onay alma ve dikkat çekme ihtiyaçlarına yönelik şekillenmektedir.
- İnsanlar beni ilgi çekici bulmalı dikkatleri hep üstüme çekmeliyim.
- Mutlu olmam için ilgi almam gerekir.
- İnsanlar üzerinde bir etki bırakamıyorsam varlığımın hiçbir amacı yok.
- Başkalarının dikkatini ve ilgisini çekemezsem benimle ilişki kurmak istemezler.
- Abartılı tepkiler vermezsem insanlar beni görmezden gelir.
- İnsanların dikkatini çekmek için abartılı ve renkli giyinmem gerekir.
- Kimse beni görmezden gelmemeli.
- İnsanlar tepkilerimi seviyor daha fazla tepki göstermeliyim.
Histrionik kişilik bozukluğuna sahip olan kişilerin düşünce sistemleri hakkında bilgi sahibi olmak onları daha iyi anlamaya ve ilişki kurmaya yardımcı olabilir.
Histrionik ve Borderline Kişilik Bozukluğu Arasındaki İlişki
Histrionik kişilik bozukluğu ile borderline (sınırda) kişilik bozukluğu arasında benzerlikler mevcuttur fakat ikisi de ayrı kişilik bozukluklarıdır. İki bozuklukta da duygusal tepkiler düzensizdir, bu bozukluklara sahip olan bireyler duygu kontrolü sağlamada güçlük yaşarlar. İki bozuklukta da ilişkilerde sorunlar kendini göstermektedir, ilişki sürdürmede güçlük yaşanır. Histrionik kişilik bozukluğunda ilgi ve onay almaya yönelik ihtiyaç abartılı tepkiler ile dışsal etmenlere bağlıyken, borderline (sınırda) kişilik bozukluğunda duygular daha derin, karmaşık bir halde içsel bir kimlik arayışı belirgindir.
Histrionik Kişilik Bozukluğu Tedavisi Nedir?
Histrionik kişilik bozukluğu tedavisi için uzman klinik psikolog tarafından kapsamlı bir değerlendirme ile tanı koyması gerekmektedir. İlaç tedavisi genellikle doğrudan bu bozukluk için uygulanmaz. Bu bozuklukta en etkili tedavi yöntemi psikoterapidir. İlaç tedavileri bu bozuklukta dürtü azaltma ve öz denetimi arttırma amaçlı verilmektedir. Bazı durumlarda ise kişilik bozukluğunun yarattığı depresyon ve anksiyete amacıyla verilebilmektedir.
Psikoterapide Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT) başvurulan terapi yöntemlerindendir. Bu terapi yönteminde kişinin düşünce ve davranış kalıpları fark edilip sağlıklı ilişkiler geliştirmesine yardımcı olunma sağlanır.
Bir diğer yöntem ise Şema Terapi ile uygulanan Mod Yöntemidir. Şema Terapi, çocukluk dönemindeki yaşantıların, yetişkinlik dönemindeki yansımalarının keşfine ve değişimini inceleyen bir terapi yöntemidir. Mod yöntemi ise, bireyin yaşamını tanımlayacak şemalar yetersiz kaldığında başvurulan şema terapinin içinde var olan bir terapi yöntemidir. Şema terapi bu sorun alanını incelerken kişinin çocukluk yaşamındaki bakım verenlerinin ve çevresinin katkılarını inceler. Bireyin geliştirdiği kişilik zemininin çocukluk yaşantısı ile ilişkisini saptayarak geçmişteki etkenleri danışana gösterir. Bugün ki şikâyet alanlarını mod takibi yaparak takip ettirir. İmgesel çalışmalarla altta yatan travmatik anıları çalışarak duygusal bir değişimi amaçlar.
Histrionik Kişilik Bozukluğu DSM 5 Tanı Kriterleri
Aşağıdakilerden en az beş tanesi ile belirli, erken yetişkinlikte başlayan ve değişik bağlamlarda ortaya çıkan, aşırı duygusallık ve ilgi çekme arayışı ile giden bir örüntü:
1. İlgi odağı olmadığı durumlarda rahatsız olur.
2. Başkalarıyla olan etkileşimleri, cinsel yönden, ayartıcı, kışkırtıcı ya da bastan çıkartıcı, uygunsuz davranışlarla belirlidir.
3. Birden değişen, yüzeysel (sığ) duygular gösterir.
4. İlgi çekmek için sürekli olarak dış görünümünü kullanır.
5. Gereğinden çok etkilemeye yönelik ve ayrıntıdan yoksun bir konuşma biçimi vardır.
6. Yapmacık davranır, gösteriş yapar ve duygularını abartılı gösterir.
7. Kolay etki altında kalır.
8. İlişkilerin, olduğundan daha yakın olması gerektiğini düşünür.
DSM 5 Tanı Kriterlerine göre tanıyı koymada ve uygun olan psikoterapiyi sağlamada yalnızca ruh sağlığı uzmanları (psikiyatristler, klinik psikologlar) görev almaktadır. Belirtilen tanıları kendinizde veya çevrenizde gözlemliyorsanız uzman desteği almanız önemlidir.
Histrionik Kişilik Bozukluğu Vaka Örneği
A****, 28 yaşında ve kendisini her zaman enerjik, neşeli ve dikkat çekici biri olarak tanımlıyor. Bulunduğu ortamlarda ilginin odağı olmadığında huzursuz hissediyor ve fark edilmek için daha yüksek sesle konuşmaya, kahkahalar atmaya ya da dikkat çekici konular açmaya başlıyor. İnsanların ilgisini çekmek için sık sık fiziksel görünümüne yatırım yapıyor; cesur kıyafetler giyiyor, makyajını belirgin yapıyor ve dış görünüşüyle ilgili övgüler almayı bekliyor.
İlişkilerinde ise her şey hızlı ve yoğun başlıyor. Tanıştığı birinin kendisine özel ilgi göstermesi için flörtöz ve bazen kışkırtıcı davranışlar sergiliyor. Ancak, karşısındaki kişi ona istediği ilgiyi sürekli vermezse hayal kırıklığına uğrayıp hemen uzaklaşabiliyor. Duyguları sık sık değişiyor; birini çok sevdiğini söylerken birkaç gün sonra onu tamamen unutabiliyor. Konuşmalarında genellikle büyük ifadeler kullanıyor ama detaylara çok fazla girmiyor; her şey yüzeysel bir etki bırakıyor.
A***, bir gün terapistine “Neden insanlar bana yeterince değer vermiyor?” diye soruyor. Terapisti, ilişkilerindeki dengesizlikleri ve sürekli dış onay arayışını fark ettikçe, A***’nin duygularını abartılı yaşadığını ve kolay etki altında kaldığını açıklıyor. A***, aslında insanlarla çok yakın ilişkiler kurduğunu düşünse de, çoğunun yüzeysel ve geçici olduğunu fark ediyor. Gerçekten sevilmek ve kabul görmek için baştan çıkarıcı ya da dikkat çekici olmaya ihtiyacı olmadığını anlamaya başlıyor.
Histeri ve Histrionik Kişilik Bozukluğu Arasındaki Fark Nedir?
Histeri çoğunlukla kişinin kendini gösterme adına teatral ve yoğun duygusal tepkiler göstermesi anlamına gelir. Kişi özellikle hemcinsiyle rekabet halindedir ancak kimlik bütünlüğü korunur.
Histrionik Kişilik Bozukluğu ise ilgi ve onay alma ihtiyacıyla çevrelerindeki bütün bireylere yönelik teatral davranışlar, yoğun duygusal tepkiler, baştan çıkarıcı davranışlar, fiziksel görünüm ile dikkat çekme çabası, renkli abartılı giysiler giyme, dikkat çekme davranışları, ilişkileri abartma ve yakınlık kurma eğilimi gibi semptomlar gösteren kimlik bütünlüğünün bozulduğu bir kişilik bozukluğudur.
Histerik Kadınla Nasıl İletişim Kurulur?
Histerik bir kadınla iletişim kurarken sınırları çizmek, destekleyici olmak ve objektif kalmak önemlidir.
- Kendinizi koruyabileceğiniz gerçekçi sınırlar koyarak manipülatif davranışlara karşı dikkatli olunmalıdır.
- Duygusal tepkileri kişisel olarak algılamadan, sakin ve net bir kullanılmalıdır.
- Kendi kararlarını kendilerinin alması için teşvikte bulunulabilir.
- Dramatik ve tiyatral tavırlar sergilediklerinde sakin, ilgisiz kalmak yardımcı olabilmektedir. Bu durum ikincil kazançları engeller.
- Her zaman ilgi çekme amaçlarında olmadıklarında sevdiğinizi ve önemsediğinizi göstermeniz önemli olabilmektedir.
Bu iletişim biçimleri manipülatif davranışları engellerken sağlıklı ve dengeli iletişim kurmada yardımcı olabilir. Unutmayın kişilik ve kişilik bozuklukları farklılık gösterebilir bu durumda esnek davranabilmek önemlidir.
Histerik Erkekle Nasıl İletişim Kurulur?
Histerik bir erkekle iletişim kurarken, duygusal yoğunluğu yönetmek ve sınırlar çizmek önemlidir.
- Duygusal ifadeleri ve tepkileri abartılı olabilir bu durumda sakin olup ani bir tepki vermemeniz karşınızdaki kişinin gerilmemesini ve sinirlenmemesini sağlayabilmektedir.
- İlişki dinamiğini ve kendi iyi oluşunuzu korumak adına gerçekçi sınırlar koyarak manipülatif davranışların önüne geçilebilir.
- Empati ve anlayış içinde olun sevginizi ve önemsediğinizi göstermeniz önem arz edebilir.
- Eleştiri sunarken, duygusal yoğunluğu tetiklemeyecek, objektif ve yapıcı ifadeler kullanın bu çatışmaları önleyebilmektedir.
Bu iletişim biçimleri, hem sizin hem de karşınızdakinin duygusal ihtiyaçlarını dengeleyerek, sağlıklı ve yapıcı bir iletişim kurmanıza olanak sağlayabilmektedir
Histerik Kadınların Özellikleri Nelerdir?
Histerik kadınların özellikleri çevresi tarafından dikkat çekme (abartılı tepkiler, fiziksel görünüme önem verme, kışkırtıcı davranışlar) doğrultusunda şekil almaktadır.
Histerik kadınların özellikleri:
- Dikkat çekmeye yönelik konuşma ve davranışlar sergilerler
- Aşırı duygusal tepkiler ve hızlı ruh hali değişimleri gözlenmektedir
- Dış görünüşe aşırı önem verme, ilgi çekmeye yönelik giyim görülebilir.
- İlişkilerde Yoğun ancak yüzeysel bağlar kurma.
- Hemcins ile rekabet etme.
Bu özellikleri anlamak, histrionik kişilik bozukluğuna sahip kadınlarla daha sağlıklı ve anlayışlı bir iletişim kurmanıza yardımcı olabilir.
Histerik Erkek Özellikleri Nelerdir?
Histerik erkeklerin özellikleri ilişkilerde dalgalanmalar ve dikkat çekme (yüzeysel ilişkiler kurma, abartılı tekpiler) doğrultusunda şekil almaktadır.
- Duygularını aşırı dramatik ve abartılı bir şekilde ifade ederler.
- Çevresindeki insanlarla hızlı ama yüzeysel ilişkiler kurma eğilimindedirler.
- Sosyal ortamlarda baskın olmayı ve kendilerini ön plana çıkarmayı isterler.
- Onay ve beğeni alma konusunda yoğun bir arayış içindedirler.
Bu özellikleri anlamak, histrionik kişilik bozukluğuna sahip kadınlarla daha sağlıklı ve anlayışlı bir iletişim kurmanıza yardımcı olabilir.
Histrionik Kişilik Bozukluğu Olan kişiler Nasıl Davranır?
Histrionik kişilik bozukluğuna sahip olan bireylerin davranışlarını anlamak ilişki dinamikleri, iletişim biçimleri ve farkındalık için önemlidir.
- Sosyal ortamlarda ilgi odağı olmak için çaba gösterirler.
- Duyguları ve tepkileri abartarak sergilerler.
- Çevrelerindeki insanlarla yüzeysel ancak yoğun ilişki kurma eğilimindedirler.
- Sürekli olarak onay beğeni ve ilgi alma arayışında görülürler.
Bu davranış özelliklerini anlamak, histrionik kişilik bozukluğuna sahip bireylerle daha sağlıklı ve anlayışlı bir iletişim kurmanıza yardımcı olabilir.
Histrionik Kişilik Testi
Histrionik kişilik bozukluğu, aşırı duygusallık ve ilgi odağı olma isteğiyle karakterizedir.Yaşamınızda sık sık ilginin merkezinde olma ihtiyacı içerisinde buluyorsunuz? Duygularınızı fazla ve yoğun bir şekilde mi ortaya koyuyorsunuz? Histrionik kişilik bozukluğu testi, histrionik kişilik özelliklerine sahip olup olmadığınızı anlamanıza yardımcı olabilir. Şimdi testi çözerek bazı önerilerimizi okuyabilir. Kendinizi daha yakından tanıyabilirsiniz!
Sıkça Sorulan Sorular
Histrionik, aşırı duygusal ve dikkat çekmeye yönelik davranışlar sergileyen kişileri tanımlayan bir kelimedir. Psikolojide Histrionik kişilik bozukluğu şeklinde bir hastalık olarak kendini göstermektedir.
Kişinin bulunduğu bağlamdan kopuk bir şekilde kahkahalar atması şeklinde kendini gösterir. Bu kahkahalar kontrol edilemez, ani bir şekilde, uzun süreli kendini gösterebilir. Bu gülüş histrionik kişilik bozukluğunda genelde görülür ancak bu bozukluğa sahip olmayan kişiler yoğun stres ve acı anında da histerik gülüş davranışını sergileyebilirler.
Histerik körlük herhangi bir fizyolojik neden olmamasına karşın kişinin yoğun kaygı, stres ile beraber travma ile ilişkili olan görememe, kör olma sorunudur. Kişinin tıbbi olarak bir sorunu olmamasına rağmen kişi göremediğini iddia eder. Bu kişiler psikoterapi ile tedavi edilmektedir.
Histerik kadın genelde yoğun ilgi arayışı içinde olan, dikkat çekmek için abartılı ifadeler kullanan kadınlar için kullanılır. Histrionik kişilik bozukluğu ile bağdaştırılmaktadır ancak damgalama yoluyla da kullanılabilmektedir.
