Derealizasyon Nedir? Belirtileri Nelerdir?

Derealizasyon kişinin çevreye karşı algısının değiştiği ve kişinin çevresindeki dünyayı gerçeklikten soyutlanmış biçimde görüp yaşadığı dünyaya yabancılaşmış gibi hissetmesi durumudur. Bu durum bireyin kendisini ve çevresini sanki dışarıdan başka bir kişi gibi izlemesine, rüya ya da kabus ortamındaymış algısına kapılmasına yol açar. Kişi çevresini sanki bir film izliyormuş gibi algılayabilir ya da çevresindeki nesneler ve insanlar garip, soğuk, belirsiz görünür.

Derealizasyon Belirtileri Nelerdir?

Derealizasyonun belirtileri, kişinin çevresini veya yaşadığı dünyayı gerçek dışı, yabancı veya değişmiş olarak hissetmesinden kaynaklanır. Bu belirtiler kişinin durumuna ve hastalığın şiddetine göre değişebilir, ancak genel olarak şunlar gözlemlenir:

• Çevrenin Gerçek Dışı Hissi
• Değişen Görsel Algılar
• Değişen Zamansal Algılar
• Mesafe Algısının Değişmesi
• Kimlik Hissi Kaybı
• Duygusal Algılarda Değişiklik
• Kopuk Hissetme Durumu
• Kendini Dışarıdan İzliyor Gibi Hissetmek

Derealizasyon Nedenleri Nelerdir?

Derealizasyon genellikle şiddetli stres, kaygı veya travma gibi birçok farklı psikolojik durumda meydana gelebilir. Genetik faktörlerden kaynaklanabileceği gibi erken çocukluk dönemi travmaları, günlük hayattaki yoğun stres ve kaygı, ilaç ve madde kullanımları bu durumu meydana getirebilir. Kişinin kendisine ve çevresine yabancı hissetmesine neden olan bu durumun yaygın nedenlerinden bazıları:

• Anksiyete Bozuklukları ve Stres
• Travmalar ve Travma Sonrası Stres Bozukluğu (TSSB)
• Depresyon
• Beyindeki nörotransmiterin dengesizlikleri
• Genetik Faktörler
• Madde ya da psikoaktif ilaç kullanımı
• Aile içi şiddet ya da akıl hastalığı olan ebeveynler
• Uykusuzluk ve Yorgunluk
• Sevilen birinin ani kaybı olabilir.

Derealizasyonu Tetikleyen Faktörler Nelerdir?

Derealizasyonu tetikleyen faktörler genellikle psikolojik, fiziksel ve çevresel etmenlere dayanır. En yaygın tetikleyicileri şunlardır:

1. Stres ve Kaygı: Aşırı stres ve kaygı, özellikle anksiyete bozuklukları, derealizasyonu tetikleyebilir.
2. Travma ve Travma Sonrası Stres Bozukluğu (TSSB): Psikolojik travmalar, özellikle şiddet, kaza, cinsel saldırı gibi olaylar, derealizasyonu tetikleyebilir. TSSB, bu durumu sürekli hale getirebilir.
3. Depresyon ve Anksiyete Bozuklukları: Depresyon ve anksiyete gibi ruhsal hastalıklar, kişiyi duygusal olarak tükenmiş hissettirebilir ve çevreyi gerçek dışı algılamaya yol açabilir.
4. Yorgunluk ve uyku düzensizliği: Yetersiz uyku veya aşırı yorgunluk, zihinsel ve duygusal dengenin bozulmasına neden olarak derealizasyonu tetikleyebilir.
5. Madde Kullanım Bozuklukları: Alkol, uyuşturucu maddeler veya bazı ilaçlar, beyin kimyasını etkileyerek derealizasyon belirtilerine yol açabilir. Yoksunluk da benzer şekilde bu belirtilere yol açabilir.
6. Nörolojik Bozukluklar: Epilepsi, migren, baş dönmesi veya bazı nörolojik hastalıklar gibi sağlık sorunları, derealizasyonu tetikleyebilir.
7. Nörotransmitter Dengesizlikleri: Beyindeki kimyasal dengesizlikler, özellikle serotonin ve dopamin gibi nörotransmitterlerin dengesizliği, derealizasyon belirtilerini tetikleyebilir.
8. Hormonel Değişiklikler: Hormon dengesizlikleri, özellikle stres hormonu olan kortizolün yüksek seviyelerde olması, derealizasyonu etkileyebilir.

Bu faktörler, kişiden kişiye değişebilir ve bazen birden fazla faktör bir araya gelerek derealizasyonu tetikleyebilir.

Derealizasyon Nasıl Geçer?

Derealizasyon, kişinin çevresini gerçek dışı veya uzak görmesi durumudur. Bu durum stres, anksiyete veya travma sonucu ortaya çıkabilir. Stres ve anksiyete yönetimi, nefes egzersizleri ve meditasyon gibi rahatlama teknikleriyle faydalı olabilir.

Psikoterapi, özellikle bilişsel davranışçı terapi ve EMDR, derealizasyonu hafifletebilir. Duyusal farkındalık egzersizleri ve fiziksel aktivite, çevreyle yeniden bağ kurmayı sağlar. Düzenli destek almak, yalnızlık hissini azaltır ve tedavi sürecini hızlandırabilir. Bir rutin ve insanlarla bağ kurmak zihninize güven mesajı vererek tehdit algısını azaltabilir.

Derealizasyondan Kurtulma Yolları Nelerdir?

            Derealizasyondan kurtulmak için özellikle bu durumu yaşamanın altında yatan sebepler aranmalıdır. Derealizasyon için doğrudan bir ilaç tadavisi bulunmamakla birlikte çok yoğun hissedildiği durumlarda antidepresanlar, anksiyolitikler ve antipsikotikler semptomların hafiflemesine yardımcı olabilir. İlaç tedavisi genellikle psikoterapi sürecini destekleyici olarak kullanılır. Özellikle bu süreçler için profesyonel destek almak oldukça önemlidir. Kurtulma sürecini destekleyen bazı yollar şunlar olabilir:

• Nefes Egzersizleri
• Düzenli uyku ve beslenme dengesi
• Stres yönetimi
• Psikoterapi
• İlaç tedavisi
• Gerçeklik algısını güçlendirme çalışmaları
• Farkındalık Çalışmaları

Psikoterapi süreci için en yaygın kullanılan EMDR terapisi semptomların iyileştirilmesinde ve yeniden yapılandırılmış başa çıkma stratejileri geliştirmede oldukça önemlidir.

Derealizasyon Kimlerde Görülür?

Derealizasyon, anksiyete, depresyon, travma sonrası stres bozukluğu ve aşırı stres gibi durumlarla ilişkili olarak görülebilir. Ayrıca, madde kullanımı, uykusuzluk, nörolojik bozukluklar ve psikoz gibi sağlık sorunları da derealizasyonu tetikleyebilir. Genetik yatkınlık ve kişilik bozuklukları da bu durumu yaşayan kişilerde etkili olabilir.

Derealizasyon Hangi Ruhsal Hastalıklarda Görülür?

            Derealizasyon yaygın olarak geç çocukluk ve erken yetişkinlik dönemlerinde görülür. Derealizasyonun tespit edilebilmesi için bazı test ve uygulamalar kullanılabilir. Genellikle psikolojik bir sorunun belirtisi olarak ortaya çıkmaktadır. Derealizasyon görülen bazı ruhsal hastalıklar şunlardır:

• Anksiyete Bozukluğu: Sürekli endişe ve kaygı hali, derealizasyonun tetikleyicisi olabilir.
• Panik Bozukluk: Panik ataklar sırasında, kişi çevresini veya kendisini gerçek dışı hissedebilir. Bu, derealizasyonun tipik bir belirtisi olabilir.
• Depresyon: Depresyonun şiddetli formlarında, derealizasyon hissi yaşanabilir.
• Travma Sonrası Stres Bozukluğu (TSSB): Travmatik deneyimler sonucu kişinin algı bozuklukları oluşabilir. TSSB’nin bir parçası olarak, kişi kendisini veya çevresini yabancı hissedebilir. Travmatik deneyimler, kişide bu tür algı bozukluklarına sebep olabilir.
• Bipolar Bozukluk: Manik dönemlerde kişinin gerçeklik algısı değişerek deralizasyon yaşayabilir. Depresif dönemlerde ise depresyonun etkisiyle kişi kendisini çevresinden uzak, soğuk ve garip hissederek bu durumu yaşayabilir.
• Şizofreni: Şizofreninin psikotik belirtileri arasında halüsinasyonlar ve sanrılar yer alırken, derealizasyon da bu belirtilerle ilişkili olabilir. Ancak şizofrenide derealizasyon, daha nadir ve psikotik bir durum olarak görülür.
• Kişilik Bozuklukları: Özellikle borderline kişilik bozukluğu ve narsistik kişilik  bozukluğunun bazı vakalarında görülmektedir.
• Madde Kullanım Bozuklukları: Özellikle halüsinojenler kişinin gerçeklik algısının bozularak derealizasyon yaşamasına yol açabilir. Alkol ve diğer maddeler de derealizasyonun tetikleyicisi olabilir.

Derealizasyon Tedavisi

            Derealizasyon tedavisine genellikle altında yatan sebebi aramakla başlanır. Durumun saptanmasıyla birlikte alınan tanıya ve semptomların şiddetine bağlı olarak bir tedavi yöntemi geliştirilebilir. Bu tedavi genellikle psikoterapi olmakla birlikte ilaç tedavisi de destekleyici nitelikte olabilir. Ayrıca nadir de olsa bazı durumlarda nörolojik müdahaleler derealizasyon tedavisinde gerekli olabilir.

            Psikoterapi süreci kişinin düşünce ve davranışlarını anlamlandırmasına ve derealizasyonun temel sebeplerini keşfetmesine yardımcı olur. Bilişsel davranışçı terapi (BDT) bireyin olumsuz düşünce ve davranışlarını daha işlevsel düşünce ve davranışlarla değiştirmeyi, yeniden yapılandırmayı amaçlar. Maruz kalma terapisi bireyin korktuğu, kaygı duyduğu durumla karşı karşıya getirilmesini ve bireye bu durumla başa çıkma becerisini kazandırmayı amaçlayan diğer bir yaklaşımdır.

Bireyin yaşadığı durum ve duygularıyla başa çıkması için farkındalık ve kabullenme tekniklerinin uygulandığı terapi yöntemidir. Bu yöntem kişinin olumsuz gördüğü durum ya da duygularından kaçınmasını önleyerek bireyin yaşadıklarını kabul etmesine ve baş etme sürecine yardımcı olmayı amaçlar.

            Farmakolojik tedavilerde ise semptomları hafifletmesi amacıyla antidepresanlar, anksiyolitikler ve antipsikotik ilaçlar tedaviyi desteklemesi amacıyla reçetelenebilir.

Derealizasyon Tedavisi Ne Kadar Sürer?

            Derealizasyonun ne kadar süreceği kişinin deneyimine ve tedavi yöntemine bağlı olarak değişiklik gösterir. Çoğu durumda kısa sürelidir ve tedaviyle birlikte kendiliğinden düzelir. Ancak daha uzun sürdüğü ve kronikleştiği durumlar da vardır. Genel olarak:

Kısa Süreli (Geçici) : Eğer stres, kaygı veya yorgunluktan kaynaklanıyorsa, birkaç dakika ila birkaç gün sürebilir.

Orta Süreli: Travma veya depresyon gibi psikolojik durumlara bağlı derealizasyon birkaç hafta veya ay sürebilir.

Uzun Süreli veya Kronik: Eğer tedavi edilmezse veya altta yatan psikolojik durum devam ederse, derealizasyon birkaç yıl sürebilir veya düzenli aralıklarla tekrarlayabilir.

Derealizasyon Yaşayanların Örnekleri

Derealizasyon, bireylerin çevrelerine uzak veya yabancı bir şekilde algılamalarına yol açan bir durumdur. Çevresine yabancılaşma yaşayan bireylerin yaşadığı bazı örnekler;

• Çevremdeki insanlar ve nesneler sanki bir film sahnesinden çıkmış gibi, gerçek değiller gibi hissediyorum.
• Her şey bulanık, net bir şekilde göremiyorum, sanki rüya gibi bir hal içinde yaşıyorum.
• Gözlerimle gördüğüm şeyler tuhaf, bir çeşit perde ya da sis varmış gibi her şey uzaklaşıyor.
• Birçok durumda zamanın geçtiğini anlamıyorum, sanki anlar birbiriyle kaynaşıyor.
• Çevremdeki sesler ve konuşmalar bana çok uzak, sanki başkalarının sesi gibi.
• Gözlerimle gördüğüm şeyler gerçekmiş gibi gelmiyor, her şey bir yansıma gibi.
• İçinde bulunduğum anları, yaşadığım çevreyi rüyada gibi algılıyorum.

Bu tür söylemler, bireylerin dünyadan kopmuş hissetmelerine ve zamanın ya da çevrenin bulanık, garip bir şekilde algılanmasına neden olabilir.

Derealizasyon Yaşayanların Anlattıkları Nelerdir?

1:“Her şey bir film gibi, ama ben sadece uzaktan izliyorum.”

Derealizasyon sırasında kişi çevresindeki olayları bir film izliyormuş hissine kapılarak kendisini olayların dışında bir gözlemci gibi algısal bir yanılgı içerisinde bulabilir.

2:”Her şey çok uzak ve gerçek dışı, sanki bu dünya bana ait değil.”

Derealizasyon yaşayan bireylerin görsel algılarında bozukluklar yaşanabilir ve çevrelerindeki insan ve nesnelerin renkleri daha soluk, küçüklük ve büyüklükleri olduğundan daha farklı şekilde algılanabilir.

3:”Zaman geçiyor ama ben sadece izliyorum, hiç bir şey gerçek değil.”

            Derealizasyon yaşayan bireylerin zamansal algılarında da bozulmalar görülebilir. Zaman durması ya da çarpık zaman algıları bireyler tarafından hissedilebilir.

4:”Başka bir gezegende gibiyim, ama fiziksel olarak buradayım.”

            Derealizayon yaşayan bireyler yaşadıkları dünyaya yabancılaşmış hissine kapılabilirler. Paralel bir evrende yaşıyormuş gibi bir algıya kapılabilirler.

5:”Herkes normal, ama ben farklıyım.”

            Kendine yabancılaşma yaşayan kişilerde çoğu zaman yalnızlık hissi oluşur. Yaşadıkları dünyadan dışlanmış gibi hissetmeleri yalnızlık hissinin oluşmasında en etkili faktördür.

6:”Gözlerimle görüyorum ama beynim inanmıyor.”

            Derealizasyon yaşayan kişiler gördüklerine karşı beynin bunları gerçek kabul etmediğini hissedebilirler. Bu durum çevrelerinde ve kendi içlerinde yaşananları anlamada kişilere zorluk yaratır.

7:”Bir an varmışım gibi hissediyorum, ama sonradan o anın hiç var olmadığını düşünüyorum.”

            Kendine yabancılaşma yaşayan kişilerde hafızada bozulmalara yol açabilir. Yaşadıkları deneyimle ve gerçek hayat bağlantısında sorunlar yaşadıkları için bu durum bireylerde kafa karışıklığına sebep olabilir.

Derealizasyon Testi

Çevrenizi Gerçek Dışı Hissediyor Musunuz?
Derealizasyon, çevrenizdeki dünyayı, nesneleri veya insanları gerçek dışı, uzak ya da yabancı bir şekilde algılamanızla kendini gösteren bir deneyimdir. Bu testi çözerek, çevreye yabancılaşma belirtilerinizin şiddetini ve çevrenize olan algısal kopukluğun düzeyini değerlendirebilirsiniz. Test sonunda bu sorunla baş etmek için sizlere verdiğimiz önerilerimizi öğrenebilirsiniz!